EWP 03 | Od odpowiedzi AI do własnej decyzji

Edukacja w warunkach penitencjarnych · Ćwiczenia · Human+AI / IALE

Od odpowiedzi AI do własnej decyzji

Czy potrafię obronić rozwiązanie, które wypracowałem we współpracy ze sztuczną inteligencją?

Najważniejsze pytanie zajęć: czy po zakończeniu pracy z AI rozumiem więcej, czy tylko dysponuję lepszą odpowiedzią?

Podczas tych ćwiczeń nie będziemy sprawdzać, kto potrafi napisać najbardziej efektowny prompt ani kto najszybciej otrzyma gotową rekomendację. Interesuje nas coś innego: co dzieje się z własnym myśleniem studenta, kiedy do pracy zapraszamy AI?

Zadanie opiera się na modelu IALE — partnerstwie poznawczym Human+AI. W tym podejściu technologia może pomagać w analizie, dostrzeganiu alternatyw i kwestionowaniu założeń, ale za decyzję, jej uzasadnienie i ocenę konsekwencji odpowiada człowiek.

Organizacja: 180 minut (w tym 10 minut przerwy) · praca indywidualna i w parach · potrzebne: opis przypadku, kartka lub edytor tekstu, dostęp do AI na wyznaczonym etapie.

1. Co chcemy osiągnąć?

Po zakończeniu ćwiczeń student powinien potrafić:

• samodzielnie rozpoznać problem edukacyjny w środowisku penitencjarnym;
• wykorzystać AI do konfrontacji własnego stanowiska z inną perspektywą;
• rozpoznać nieuzasadnione założenie, błąd lub brak w propozycji AI;
• udokumentować zmianę swojej decyzji w cyklu ocena → korekta → ponowna ocena;
• bez pomocy AI uzasadnić ostateczne stanowisko i wskazać jego ograniczenia.

2. Studium przypadku: program kompetencji cyfrowych

Sytuacja (fikcyjna). W zakładzie karnym grupa osadzonych zgłasza zainteresowanie programem rozwijania kompetencji cyfrowych i przygotowania do powrotu na rynek pracy. Część kadry popiera inicjatywę, inni wskazują na ograniczenia organizacyjne, różny poziom przygotowania uczestników, dostępność personelu i wymagania bezpieczeństwa.

Dyrektor jednostki oczekuje rekomendacji: czy warto uruchomić taki program, dla kogo, na jakich warunkach i po czym poznamy jego wartość edukacyjną?

Ważne: scenariusz nie rozstrzyga szczegółowych przepisów dotyczących dostępu osadzonych do narzędzi cyfrowych. Wszelkie twierdzenia prawne i organizacyjne należy sprawdzić w aktualnych źródłach; nie wolno przyjmować ich wyłącznie na podstawie odpowiedzi AI.

3. Przebieg ćwiczeń — krok po kroku

Etap 1 · 0–15 min — wprowadzenie. Prowadzący przedstawia cele i zasady. Student od początku wie, że po pracy z AI przygotuje samodzielne uzasadnienie bez dostępu do rozmowy.

Etap 2 · 15–35 min — rozpoznanie przypadku. Wypisz problem, interesariuszy, brakujące informacje, możliwe korzyści i ryzyka. Jeszcze nie korzystaj z AI.

Etap 3 · 35–55 min — pierwsza decyzja bez AI. Zapisz Dokument A: wstępną rekomendację, dwa argumenty oraz jedną wątpliwość. To punkt odniesienia do dalszej pracy.

Etap 4 · 55–95 min — dialog z AI. Przedstaw modelowi własny projekt. Poproś o kontrargumenty, słabości rozumowania i alternatywne rozwiązania. Nie kopiuj bezrefleksyjnie odpowiedzi. Sprawdzaj twierdzenia w źródłach i zachowaj zapis rozmowy.

Przykładowe polecenie do AI: „Przedstawiam moją wstępną rekomendację dotyczącą fikcyjnego programu edukacyjnego w zakładzie karnym. Nie pisz za mnie gotowej decyzji. Wskaż trzy słabe punkty mojego rozumowania, zadaj pytania, które powinienem rozstrzygnąć, i przedstaw kontrargument. Nie wymyślaj podstaw prawnych; zaznacz, co wymaga weryfikacji”.

Przerwa · 95–105 min.

Etap 5 · 105–125 min — własna rekomendacja. Przygotuj Dokument B: ostateczne stanowisko, uzasadnienie, warunki realizacji i ryzyka. Zaznacz, co zmieniłeś względem Dokumentu A i dlaczego. Zapisz dialog, a następnie zamknij dostęp do AI.

Etap 6 · 125–145 min — przygotowanie obrony bez AI. Bez podglądania rozmowy z AI wyjaśnij własnymi słowami decyzję i jej podstawy. To nie jest test pamięci. Wolno korzystać z opisu przypadku i materiałów źródłowych, ale nie z AI ani jej odpowiedzi. Nie odtwarzaj promptów: pokaż, że rozumiesz rozwiązanie.

Etap 7 · 145–165 min — obrona w parach. Każdy przedstawia stanowisko, a partner zadaje dwa pytania: jedno o uzasadnienie, drugie o ryzyko lub warunek zmiany decyzji. Następuje zamiana ról.

Etap 8 · 165–180 min — refleksja. Porównaj Dokument A i B. Zapisz, co rozumiesz lepiej niż przed dialogiem, czego jeszcze nie wiesz i czy w którymś miejscu zbyt łatwo zaufałeś AI.

4. Jak wygląda rzeczywista korekta myślenia?

AI: „Warto uruchomić jeden sześciomiesięczny program dla wszystkich chętnych”.

Student — ocena: „To zbyt ogólna rekomendacja. Uczestnicy mają różne potrzeby i kompetencje. Najpierw potrzebna jest diagnoza”.

AI — propozycja korekty: „Można zaplanować diagnozę wstępną i różne poziomy zajęć”.

Student — ponowna ocena: „To lepszy wariant, ale przed wdrożeniem trzeba sprawdzić zasoby kadrowe i wymagania organizacyjne. Rekomenduję pilotaż”.

O jakości partnerstwa nie decyduje długość rozmowy. Istotne jest to, czy student rozpoznaje problem, dokonuje korekty i potrafi uzasadnić zmianę.

5. Co oddajemy i co podlega ocenie?

• Dokument A — pierwsza, samodzielna rekomendacja.
• Zapis dialogu z AI — z usunięciem wszelkich danych osobowych i wrażliwych.
• Dokument B — końcowa decyzja z uzasadnieniem i wskazaniem zmian.
• Krótka refleksja — czego się nauczyłem, czego nie rozumiem i co potrafię obronić samodzielnie.

Oceniane są osobno: jakość rezultatu, jakość dialogu (ocena–korekta–ponowna ocena), wykrywanie ograniczeń lub błędów AI oraz samodzielność uzasadnienia. Dobra odpowiedź uzyskana z pomocą AI nie jest automatycznie dowodem samodzielnego rozumienia.

Bezpieczeństwo i etyka. Pracujemy wyłącznie na fikcyjnym przypadku. Nie wprowadzamy do ogólnodostępnych modeli danych rzeczywistych osadzonych, dokumentów służbowych ani informacji niejawnych. Użycie zapisów rozmów do badań lub publikacji wymaga odrębnego ustalenia zasad dobrowolności, anonimizacji i zgodności z procedurami uczelni.

6. Dlaczego to ćwiczenie jest ważne dla IALE?

Ćwiczenie pozwala przyjrzeć się czterem wymiarom partnerstwa poznawczego: architekturze wiedzy (na czym opieram decyzję), hybrydowej kreatywności (jak tworzą się alternatywy), odporności i suwerenności relacyjnej (czy potrafię nie zgodzić się z AI) oraz odpowiedzialności etycznej (czy umiem obronić wybór i jego konsekwencje).

Może też stanowić punkt wyjścia do ostrożnego mini-badania dydaktycznego: porównania tego, co student deklaruje, co robi w dialogu i co samodzielnie uzasadnia. Takie porównanie nie dowodzi samo przez się, że AI spowodowała przyrost wiedzy; pozwala natomiast zobaczyć rozbieżności, nad którymi warto pracować.

Pytanie na zakończenie:
Czy po tej rozmowie z AI potrafię lepiej myśleć o problemie, czy tylko lepiej go opisać?

Materiał dydaktyczny do przedmiotu „Edukacja w warunkach penitencjarnych” · Akademia Wymiaru Sprawiedliwości · model IALE / Human+AI.