EWP 01 | Od potrzeb Adama do wykonalnego planu wsparcia
EDUKACJA W WARUNKACH PENITENCJARNYCH · EWP 01 · HUMAN+AI
Od potrzeb Adama do wykonalnego planu wsparcia
Materiały, scenariusz pracy i wnioski po ćwiczeniach z 6 października 2026 r.
Jak zaprojektować wsparcie, które uwzględnia potrzeby osoby uczącej się, daje jej udział w wyborze celu i odpowiada możliwościom instytucji? Na ćwiczeniach połączyliśmy lekturę artykułu, własne propozycje studentów i krytyczną konsultację z AI. Ten wpis porządkuje materiał oraz wskazuje zadanie potrzebne do zakończenia pracy.
1. Przed zajęciami
Lektura: Daria Becker-Pestka, „Organizacja systemu edukacji skazanych w Polsce”, e-mentor, 2019. Otwórz artykuł źródłowy (PDF).
Podczas czytania zwróć uwagę na organizację edukacji, dostęp do kształcenia, bariery uczestnictwa i cele działań edukacyjnych. Rozpoznaj, na jakich materiałach autorka opiera swoje ustalenia.
Krótki zapis przygotowawczy — najpierw samodzielnie:
- Wskaż jedno ustalenie z artykułu przydatne w projektowaniu wsparcia. Podaj stronę.
- Wskaż jedną barierę uczenia się i pytanie, które należałoby zadać uczestnikowi.
- Zapisz jedno ograniczenie źródła: czego artykuł nie pozwala rozstrzygnąć?
Publikacja z 2019 roku jest punktem wyjścia do analizy. Nie potwierdza aktualnej oferty konkretnego CKU, obecnego stanu przepisów ani skuteczności naszego projektu. Takie twierdzenia wymagają osobnego sprawdzenia.
2. Podczas zajęć
Przypadek: Adam
Adam ma 32 lata. Deklaruje ukończenie szkoły podstawowej, ale ma trudności z rozumieniem dłuższych tekstów. Potrafi wykonywać drobne naprawy, lubi zadania praktyczne i obawia się ośmieszenia. Do przewidywanego opuszczenia zakładu pozostało dziewięć miesięcy. W symulacji przyjęto salę, materiały drukowane i dwa spotkania edukacyjne tygodniowo. Adam nie korzysta z internetu ani AI.
- Rozpoznaj sytuację. Oddziel informacje z opisu od własnych przypuszczeń. Zapisz pytania do Adama i brakujące dane o warunkach realizacji.
- Ustal kryteria projektu. Uwzględnij potrzeby i udział Adama, konkretny cel, dostępność, wykonalność, bezpieczeństwo i sposób sprawdzania postępu.
- Przygotuj własny plan bez AI. Określ kolejność działań w czterech tygodniach, zakres pomocy i oczekiwany rezultat.
- Poddaj plan krytycznej konsultacji. Wykorzystaj procedurę z następnej części.
- Wróć do decyzji zespołu. Wskaż, co zmieniasz i dlaczego. Jeśli brakuje danych, opisz warunek realizacji zamiast przedstawiać założenie jako fakt.
Oczekiwany rezultat: krótki plan obejmujący cel uzgadniany z Adamem, działania na cztery tygodnie, potrzebne zasoby, warunki realizacji i sposób obserwacji postępu. Dołącz zapis decyzji po konsultacji z AI. Cztery tygodnie przy dwóch spotkaniach tygodniowo oznaczają osiem spotkań; długość spotkań nie została określona.
Dwie perspektywy specjalności: w penitencjarystyce mocniej rozwiń potrzeby, motywację, relację edukacyjną i samodzielność. W bezpieczeństwie mocniej rozwiń zasoby, nadzór, dopuszczone działania i organizację. Każdy projekt musi uwzględniać obie perspektywy.
3. Human+AI
Samodzielnie: czytamy źródło, formułujemy problem, ustalamy kryteria i tworzymy pierwszą propozycję. Zespół zachowuje odpowiedzialność za końcowy wybór.
Z pomocą AI: szukamy słabych punktów, alternatyw i pytań. Model otrzymuje opis fikcyjnego przypadku, własny plan zespołu i odpowiednio oznaczone fragmenty źródła.
Przeanalizuj nasz czterotygodniowy plan wsparcia edukacyjnego dla fikcyjnego Adama. Wskaż trzy słabe punkty, pytania do uczestnika i dwa możliwe usprawnienia. Oddziel informacje z dołączonego źródła od opisu przypadku oraz własnych hipotez. Nie dopowiadaj nieznanych warunków instytucji. Adam nie ma dostępu do internetu ani AI. Oceń plan według naszych kryteriów. Nie rozstrzygaj za zespół; zaznacz, co wymaga sprawdzenia.
Po odpowiedzi: przy każdej istotnej sugestii zapisz: „przyjmujemy”, „zmieniamy”, „odrzucamy” lub „sprawdzamy”. Dopisz argument i podstawę: artykuł z numerem strony, informację z przypadku albo warunek wymagający potwierdzenia. Uzasadnione odrzucenie sugestii ma taką samą wartość dydaktyczną jak jej przyjęcie.
Pracujemy na fikcyjnej sytuacji i publicznych materiałach. Do AI nie wprowadzamy danych rzeczywistych osadzonych ani dokumentacji jednostki. Propozycje modelu nie zastępują rozmowy z osobą uczącą się i weryfikacji warunków działania.
W modelu IALE porządkujemy źródła i założenia (architektura wiedzy), rozwijamy warianty (hybrydowa kreatywność), zachowujemy własny osąd i głos uczestnika (odporność i suwerenność relacyjna) oraz oceniamy skutki i wykonalność (odpowiedzialność etyczna).
4. Po zajęciach
Co pojawiło się w propozycjach studentów?
Pierwsza grupa zaproponowała ścieżkę zawodową: wybór kursu brukarza, stolarza, hydraulika lub spawacza, następnie aktywizację, teorię, praktykę i egzamin. Dyskusja ujawniła potrzebę wcześniejszego poznania preferencji Adama, sprawdzenia dostępności kursów i uzasadnienia obietnicy kwalifikacji.
Druga grupa zaczęła od poznania preferencji, ograniczania obawy przed błędami i prostych zadań. Dalej przewidziała stopniowanie trudności, ocenę postępu i rozmowę o dalszych celach. Konsultacja wskazała potrzebę konkretnej umiejętności docelowej, próby początkowej i doprecyzowania pomocy.
Ważna uwaga studenta: plan wymaga uwzględnienia ograniczeń instytucjonalnych, bezpieczeństwa, pracowników i czasu. Brak tych informacji nie dowodzi niewykonalności projektu. Pokazuje, co trzeba ustalić przed jego realizacją.
Co wymaga domknięcia?
Po konsultacji powstały propozycje zmian, ale zabrakło wyraźnie udokumentowanego końcowego stanowiska zespołów wraz z uzasadnieniem. Redakcyjnie poprawiony wariant nie jest jeszcze decyzją studentów. Nie mamy też podstaw do uznania jednej propozycji za skuteczniejszą: nie przeprowadzono wdrożenia ani badania rezultatów.
Dobry pomysł potrzebuje rozpoznania potrzeb, udziału osoby uczącej się, konkretnych kryteriów postępu i potwierdzonych warunków realizacji. Odpowiedź AI otwiera kolejny etap pracy: sprawdzenie i własne rozstrzygnięcie.
Pytania otwarte: Jak długo mogą trwać spotkania? Kto je prowadzi? Jakie materiały i narzędzia są dostępne? Co zrobimy po odwołaniu zajęć? Jak Adam wpłynie na wybór celu? Co pozwoli stwierdzić, że wykonuje wybraną czynność bardziej samodzielnie?
5. Do dalszej pracy
Zadanie uzupełniające dla zespołu: przygotuj jednostronicowe stanowisko końcowe. Zapisz: problem i cel, poprawiony plan, decyzje wobec sugestii AI, warunki oraz ryzyka, a na końcu wniosek i pytanie nadal wymagające sprawdzenia. Ujawnij narzędzie AI, datę i zakres jego wykorzystania.
Indywidualnie — cztery krótkie zdania: co wniósł artykuł? Co zmieniła konsultacja? Którą decyzję potrafię samodzielnie uzasadnić? Czego nadal nie wiem?
Krok ku badaniu: wybierz jedną lukę w wiedzy i sformułuj pytanie badawcze. Przykład: jak uczestnicy edukacji penitencjarnej opisują znaczenie informacji zwrotnej dla gotowości do podejmowania trudniejszych zadań? Wskaż potrzebne dane i możliwy sposób ich pozyskania. Symulacja z AI nie stanowi danych empirycznych.
Lektury i materiały:
- Becker-Pestka, D. (2019). Organizacja systemu edukacji skazanych w Polsce. e-mentor, 4(81), 14–21. DOI: 10.15219/em81.1430.
- Po odpowiedzi AI zaczyna się kolejny etap uczenia się. Refleksja po ćwiczeniach z edukacji penitencjarnej — opis przebiegu i propozycja domknięcia.
- Co można powierzyć AI? Trzy strefy delegowania w penitencjarystyce — materiał do refleksji nad zakresem odpowiedzialności człowieka.
Witold Kołodziejczyk · Akademia Wymiaru Sprawiedliwości. Adaptacja dydaktyczna materiałów o ćwiczeniach z 6 października 2026 r. i przypadku Adama, w tym opracowań „Od kursu do świadomego wyboru” oraz „Kiedy student koryguje AI”. Opracowanie w partnerstwie Human+AI. Ocena końcowej treści i decyzja o publikacji należą do prowadzącego.